Yığma Kâgir Bina Depreme Dayanıklı mı? Adaletli Şehirler İçin Teknikten Daha Fazlası

Mahallemde bir sokağın başında, duvarına yaslandığınızda serinliği avuçlarınıza dolan taş bir ev var. Önünden her geçtiğimde aynı soruyu fısıldıyor: “Yığma kâgir bina depreme dayanıklı mı?” Bu yazıyı o fısıltıyı birlikte duyalım diye kaleme alıyorum. Çünkü mesele yalnızca mühendislik hesapları değil; aynı zamanda adalet, eşitlik ve dayanışma. Birlikte düşünelim, hem kalbi hem aklı masaya çağıralım.

Yığma Kâgir Bina Depreme Dayanıklı mı? (Kısa Yanıtın Uzun Hikâyesi)

Kısa yanıt: “Hem evet hem hayır.” Yığma kâgir yapılar (taş/tuğla + harçla örülü, taşıyıcı duvarlı sistemler) basınca çok dirençli, çekme ve kesmeye ise zayıftır. Yani doğru tasarım, detay ve işçilikle; ayrıca deprem yönetmeliklerine uygun hatıllar (bağ kirişleri), rijit döşemeler, düşey-düşey hatıl/kuşaklar, düzenli açıklıklar ve nitelikli harç kullanıldığında güvenli olabilir. Aksi hâlde, depremde en çok görülen hasarlar duvarların düzlem dışına devrilmesi, köşe ayrılmaları ve kafes çatlaklarıdır.

Köken ve Bugün: Taşın Hafızası, Kentin Sınavı

Anadolu’nun kâgir mirası yalnızca bir inşa tekniği değil; suya, rüzgâra ve iklime göre şekillenmiş bir yaşam kültürü. Bugün soru şudur: Bu mirası, çağdaş deprem güvenliği ve sosyal adalet ilkeleriyle nasıl buluştururuz? Cevap teknikle başlar ama toplumsal katılımla olgunlaşır.

Toplumsal Cinsiyet ve Çeşitlilik Merceği: İhtiyaçlar Kime Göre Tanımlanıyor?

Depremin yükü eşit dağılmıyor. Düşük gelirli haneler, yaşlılar, engelliler, göçmenler ve yalnız ebeveynli aileler (çoğu kadınlar) riskli yapılarda oransal olarak daha çok yaşıyor. Bu yüzden “yığma kâgir bina depreme dayanıklı mı?” sorusu aynı zamanda kimin evi güvenli, kimin evi değil sorusudur. Kadınların empati odaklı yaklaşımı, bakım emeğinin görünmeyen yüklerini ve barınmanın güvenlik kadar mahremiyet/erişim boyutunu gündeme getiriyor: “Afet sonrası sığınma alanları kadınlar ve çocuklar için ne kadar güvenli?” Erkeklerin çözüm odaklı ve analitik yaklaşımı ise “Taşıyıcı duvar oranı nedir, hatıl sürekliliği sağlandı mı, açıklar düzenli mi?” gibi net teknik sorularla ilerliyor. İyi haber şu: Bu iki yaklaşım birleştiğinde hem insan onurunu gözeten hem de mühendisçe sağlam çözümler üretebiliyoruz.

Teknik Çerçeve: Kâgir Sistemlerin Depremle Diyaloğu

• Kütle ve ivme: Kâgir ağırdır; deprem kuvveti kütleyle artar. Bu nedenle düşük kat sayısı ve düzenli plan avantajdır.
• Bağlayıcı süreklilik: Kat döşemelerinde rijit diyafram, duvarlar arası köşe dikişleri ve çember hatıllar şarttır.
• Açıklık disiplini: Pencere/kapı boşlukları simetrik ve sınırlı olmalı; kolon gibi davranan duvar parçaları “kesilmemeli”.
• Malzeme ve işçilik: Zayıf harç, boş derz ve uyumsuz taş/tuğla dizilimi, depremde ilk kopan halkadır.
• Güçlendirme yöntemleri: Çelik çerçeve ekleri, lifli polimer (FRP) kuşaklar, enjeksiyonla derz iyileştirme, çelik çekme çubukları, püskürtme beton kabuklar ve üstten/dipten ankraj çözümleri—doğru projeyle etkili olur.

Adalet Perspektifi: “Güçlendirme Kimin Hakkı?”

Proje çizmek kadar erişilebilir finansman ve adil önceliklendirme önemlidir. Mahalle ölçeğinde; kadınların, gençlerin, engellilerin ve yaşlıların katıldığı şeffaf risk haritaları çıkarılmalı. Çünkü risk; yalnızca taşıyıcı duvar kesiti değil, aynı zamanda evden işe mesafe, binalar arası kaçış koridorları ve bakım emeğinin mekânsal yüküdür. Çoğu yığma kâgir evde yaşam mutfağın ve avlunun etrafında örülüdür; güçlendirme sırasında geçici barınma düzenlemeleri, kadınların ve çocukların güvenli erişimiyle birlikte planlanmalıdır.

“Yığma Kâgir Bina Depreme Dayanıklı mı?” Sorusuna Sistematik Yanıt

1. Mevcut Durum Analizi: Duvar kalınlığı, malzeme türü, çatlak haritası, temel durumu, zemin sınıfı ve plan düzensizlikleri incelenir.
2. Hızlı Güvenlik Önlemleri: Ağır asma elemanların (sıva, saçak, bacalar) emniyete alınması; devrilme riski taşıyan bahçe ve istinat duvarlarının güçlendirilmesi.
3. Yapısal Güçlendirme: Hatıl sürekliliği, diyafram bağlantıları, kapı/pencere üstlerinde kilit kemer veya lintel, köşe dikişleri, gerekli yerlerde çelik/FRP kuşak.
4. Yaşam Döngüsü ve Bakım: Harç/derz yenileme, su yalıtımı, çatı onarımı; çünkü nem kâgirde gizli düşmandır.
5. Mahalle Ölçeği Dayanıklılık: Kaçış toplanma alanları, kadın ve çocuklara güvenli gece aydınlatması, afet sonrası bakım mekânları, topluluk ilk yardım ağları.

Çeşitlilikten Güç Alan Tasarım: Herkes İçin Güvenlik

Yığma kâgir evleri güvenli kılmak, kime göre güvenli sorusuna cevap vermeyi gerektirir. Bebek arabası, tekerlekli sandalye, beyaz baston, işitme cihazı… Güçlendirme projeleri bu gerçek kullanıcılarla test edilirse, deprem sonrası tahliye ve geri dönüş süreçleri daha insani olur. Kadınların kurduğu dayanışma ağları; erzak, çocuk bakımı ve bilgi akışı açısından çoğu zaman hayat kurtarır. Erkeklerin analitik planlaması; lojistik, malzeme ve zaman çizelgesinde süreci görünür kılar. Birini diğerine üstün kılmadan, birlikte hareket ettiğimizde çözüm eksiksizleşir.

Gelecek Senaryosu: Akıllı Kâgir ve Topluluk Tabanlı Dönüşüm

Yakın gelecekte kâgir duvarlar, nem/çatlak sensörleri ile izlenecek; veriler mahalle afet merkezlerinde toplanarak önleyici bakım takvimleri üretilecek. Yerel taş/tuğla atölyeleri kadın ve genç istihdamını artıracak; güçlendirme programları mikro-kredi ve kamusal destekle yaygınlaşacak. Kültürel miras niteliği taşıyan kâgir yapılar, turizm değil güvenli yaşam odağında restore edilecek.

Sonuç: Yığma Kâgir Depreme Dayanıklı mı? Doğru Kurgu ile Evet—Adil Kurgu ile Daha da Evet

Teknik olarak doğru tasarlanmış ve güçlendirilmiş yığma kâgir yapılar dayanıklı olabilir. Toplumsal olarak adil bir süreçle ele alındığında ise bu dayanıklılık paylaşılan güvene dönüşür. Soru artık size dönüyor:

• Mahallenizde yığma kâgir bir yapının güvenliğini artırmak için ilk üç adım ne olmalı?
• Güçlendirme sürecinde kadınların ve kırılgan grupların ihtiyaçlarını nasıl görünür kılabiliriz?
• Bir araya gelip bir mahalle dayanıklılık haritası çıkarsak, nereden başlarız?

Yorumlarda buluşalım; aklımızı ve kalbimizi bir araya getirelim. Çünkü güvenli ev, güvenli sokak, güvenli şehir—hepimizin hakkı.

::contentReference[oaicite:0]{index=0}